مشبك كوچكى دارند كه هوا و روشنايى را از آنها مىگيرند . كف اتاقها با فرشهايى متناسب با ثروت صاحب‌خانه مفروش است . در يكى از اتاقها تعداد زيادى تشك و لحاف پنبه‌اى روى هم چيده شده است ؛ اينها به درد استراحت شبانهء اهل خانه مىرسد . منزل ثروتمندان غالبا دو طبقه است . از در بزرگى به دالان مسقفى وارد مىشود ؛ در طرفين دالان ، اتاقهايى قرار گرفته كه سقف و ديوارهاى آنها بطرزى بديع ، معمارى و نقاشى شده . پشت پنجره‌هاى حرمخانه ، پرده‌هايى آويزان است . در بعضى جاها بجاى پنجره ، قطعه‌اى چوب مشبك كار گذارده‌اند كه در آن نقشهايى به اشكال هندسى تعبيه و شيشه‌هايى در آن شبكه‌ها قرار داده شده است . پشت‌بامها معمولا صاف و هموار و كاه و گل‌اندود است . شبهاى تابستان ، عده‌اى پشت‌بام مىخوابند . در زمستان ، بايد هميشه مواظب پشت‌بامها بود تا برف و باران صدمهء زيادى به آنها نزند ، و از اين جهت است كه پس از باريدن برف ، بلافاصله آنها را برف‌رويى مىكنند . ايرانيها بهترين اثاث و نفيسترين فرشهاى خود را در اتاق پذيرايى جا مىدهند و در ديگر اتاقها غالبا چيز مهمى ندارند ؛ و چون كف اتاقها مفروش است ، معمولا رختخواب را به روى زمين پهن مىكنند . با وجود اينهمه نقص ، شهر اصفهان به علت موقع بازرگانى و طبيعى خود ، خيلى پرجمعيت است و بازرگانان زيادى از نقاط مختلف دنيا بدان روى آورده‌اند . بازار اصفهان از كالاهاى گرانبها پر است و هرگونه متاعى در آن يافت مىشود . » « 1 » اثاث خانه‌ها : توماس هربرت ، در قرن هفدهم ، چنين نوشت : « ايرانيان در خانهء خود ، اثاث زيادى جز قالى و مقدارى اسباب مسى ندارند . آنان روى زمين غذا مىخورند و مثل خياطان چهارزانو مىنشينند . هيچ فرد معمولى نيست كه قالى خوب يا بدى نداشته باشد و سرتاسر خانه يا اتاق پوشيده از قالى است . » « 2 » در شرح مسافرت شرلى به انگلستان و آمدن هيأت سياسى انگلستان به ايران ، ضمن مطالعهء گزارشهاى روزمرهء ماه ژوئن 1628 ، مىخوانيم كه در يكى از قصور شاه در اشرف مازندران ، اتاقى در اندرون قصر با فرشهاى زيبا آراسته شده بود « ديوار و بالاى اتاقها طلا - كارى شده ، و منقوش به عكسهاى مرد و زن است و طبق مرسوم اين كشور ، بطور جالبى ، با طلا و ساير رنگها نقاشى شده است . در برخى از اتاقها تختخوابهايى بود كه نيم دوجين از صيغه‌هاى وى باهم مىتوانند روى آنها بغلتند . اطراف اتاقهاى ديگر ، آيينه‌كارى شده است ، بطوريكه بتواند در موقعى كه با صيغه‌ها عشق‌بازى مىكند ، تمام اندام ديده شود . برخى از اتاقها پر از چينيهاى جالبى است كه براى نوشيدن قهوه و شراب ، ضمن خوشگذرانى در ميان زنانش ، به كار مىرود . در يك اتاق ديگر ، تيروكمان شاه را ديدم و قلابهاى مخصوصى كه براى چيدن ميوه از درخت بود . در ميان جهانگردانى كه در عهد صفويه به ايران آمده‌اند ، پيترو دلاواله و كاررى سابق الذكر ، به مشكل مواد سوختنى و تأمين حرارت و گرما در فصل زمستان ، مخصوصا در

--> ( 1 ) . همان . ص 65 - 64 . ( 2 ) . ويل رارىيل دورانت ، آغاز عصر خرد ( تاريخ تمدن ) . ترجمهء اسماعيل دولتشاهى ، ص 570 ( به اختصار ) .